UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

sobota 24 sierpień 2019

Statystyki strony

Dziś: 43

Wczoraj: 86

W tym tygodniu: 434

W tym miesiącu: 2201

Od czerwca 2009 r. 862357

 

KONSERWACJA OŁTARZA ŚW. MIKOŁAJA

 

01

 

Zakres prac można podzielić na dwa etapy podstawowe:

  1. Prace zachowawcze, mające na celu odsłonięcie oryginału i wszystkie zabiegi naprawcze, gwarantujące jak najdłuższą żywotność substancji zabytkowej
  2. Prace rekonstrukcyjne, których celem jest przywrócenie pełnego blasku poszczególnych elementów i całości.

W ramach prac zachowawczych, poszczególne elementy, ornamenty snycerskie oraz elementy polichromowane i częściowo złocone architektury drewnianej jak też rzeźby, poddane zostały zabiegom takim jak:

  1. wzmocnienie struktury drewna naruszonego działalnością owadów
  2. usuniecie wtórnych nawarstwień z powierzchni i tym samym odsłonięcie oryginału złoceń i polichromii
  3. reperacje podłoża: sklejenie licznych pęknięć, uzupełnienie ubytków podłoża i zapraw i opracowanie powierzchni uzupełnień

Przy zewnętrznym, pobieżnym oglądzie obiektu, zakres zniszczeń struktury drewna jest trudny do zdefiniowania. Dopiero po demontażu można stwierdzić w jakim stopniu i zakresie owady pozbawiły drewno jego struktury, powodując wykruszenia a w skrajnym przypadku prowadząc nawet do całkowitego rozsypania się drewna.

W konserwowanych elementach zniszczenia struktury drewna z zewnątrz były prawie niewidoczne, skutkiem przemalowań (kolejnych warstw farby zakładanych na oryginał, celem „odświeżenia”), przykrywających wszelkie wykruszenia, pęknięcia, nawet większość otworów po owadach.

Podczas demontażu a następnie usuwania nawarstwień wtórnych i penetracji w głąb struktury okazało się, że spoistość drewna jest bardzo mocno naruszona (fot. poniżej).

Taki stan wymagał kąpieli w roztworze żywicy, która, wniknąwszy w strukturę, po odparowaniu rozpuszczalnika utwardziła się, jednocześnie utwardzając strukturę drewna.

 

02

 

03

Powyższe fot. ilustrują stopień zniszczenia struktury drewna, skutkiem działalności owadów

 

Powierzchnia polichromii i złoceń przed konserwacja, na pierwszy rzut oka nie sprawiająca być może wrażenia daleko posuniętej degradacji, nie oddawała rzeczywistych zniszczeń i stanu zachowania.

Przy pobieżnym oglądzie przed konserwacją złocenia wydawały się zmatowiałe, pozbawione blasku, ale rzeczywisty ich stan zachowania ilustruje dopiero obraz po usunięciu wtórnych przemalowań (wykonanych brązą a więc nie prawdziwym złotem –stąd brak połysku).

Po żmudnych i czasochłonnych zabiegach usunięcia wtórnych nawarstwień (złotopodobnej brązy) odkryto rzeczywisty stan zachowania oryginalnych zapraw i oryginalnego pięknego złota, kładzionego na czerwonym podkładzie, miejscami polerowanego na wysoki połysk, miejscami kładzionego w technice „na mat”, ale niestety bardzo zniszczonego, lokalnie zupełnie przetartego lub wykruszonego wraz z zaprawą.

Ilustracje prac oczyszczania z przemalowań oraz stanu odsłoniętego oryginału widoczne są na poniższych fotografiach.

 

04

Na fot. fragment rzeźby – partie szaty złotej. Czarnym konturem w lewym rogu zakreślone jest nie usunięte jeszcze przemalowanie brązy – wyraźnie bardziej matowe i „tępe” od złota prawdziwego. Pozostała część ilustruje odsłonięte oryginalne złoto wykonane w technice „na połysk”, na czerwonej glince bolusowej, poprzecierane do białej zaprawy, spękane wraz z podłożem, z drobnymi ubytkami

 

05

Na fotografii zestawienie złoconej szaty oczyszczonej z przemalowań (w górnej części) oraz nieoczyszczonej (dolna część zdjęcia)

 

Złoto odsłonięte spod przemalowań (góra) jest poprzecierane, posiada ubytki i wykruszenia ale jest pięknie błyszczące.

Przemalowanie (poniżej) tego połysku i „szlachetności” nie posiada, za to spełniało swoją funkcję przykrycia i zamaskowania wszystkich ubytków i zniszczeń oryginału.

 

06

Na fotografii fragment ornamentu przed konserwacją. Powierzchnia złocona przemalowana brązą, pozbawiona połysku, zabrudzona,
ale skutecznie maskująca faktyczne zniszczenia oryginału znajdującego się pod warstwą wtórną

 

07

Środek ślimacznicy ornamentu oczyszczono z przemalowań, odsłaniając pozostałości błyszczącego oryginalnego złota. Dookoła jeszcze nie usunięte przemalowanie, matowe, nieestetyczne, o b. nierównomiernej powierzchni

 

08

Powyższa fotografia przedstawia fragment snycerki po usunięciu przemalowań – bardzo rozległe braki oryginalnego opracowania pozłotniczego (złoto zachowane tylko w centrum ślimacznicy i na fragmencie taśmy brzegowej)

 

Poniższe fotografie przedstawiają poszczególne etapy prac

 

09

Snycerka przed konserwacją

 

10

Po usunięciu przemalowań – złoto oryginalne bardzo zniszczone, zachowane tylko fragmentarycznie. Widoczne odsłonięte drewno w miejscach ubytków oryginalnej zaprawy i złota

 

11

Element po usunięciu przemalowań, oczyszczeniu powierzchni, sklejeniu pęknięć drewna, uzupełnieniu ubytków drewna, uzupełnieniu brakujących zapraw. Etap przed szlifowaniem uzupełnień zaprawy i przed rekonstrukcją złoceń

 

12

Kolejny etap – opracowywanie powierzchni zapraw glinką bolusową i temperą (zależnie od techniki „na poler” lub „na mat”), przed nakładaniem płatków złota w miejsca uzupełnień

 

13

Etap nakładania płatków złota na przygotowaną uprzednio powierzchnię zapraw, przed polerowaniem uzupełnionego złota

 

Przykłady usuwania przemalowań

 

14

Fragment uszaka, przed konserwacją

 

15

Fragment uszak j.w. – dopiero w zbliżeniu widoczna duża nierównomierność powierzchni, pęknięcia podłoża, zamaskowane przemalowaniem

 

16

Uszak po usunięciu przemalowań – widoczne rozległe braki oryginalnej pozłoty. Nieliczne fragmenty oryginału zachowane. Widoczne rozległe fragmenty drewna pozbawione oryginalnego opracowania

 

17

Fragment głowicy kolumny – różnica odsłonietego oryginalnego złota (pierwszy plan fot.-prawa str.)
i przemalowania (drugi plan fot. z lewej str). Oryginał – liczne przetarcia i ubytki złota i zaprawy

 

18

Kapitele: lewy przed oczyszczaniem, dwa prawe – po usunięciu przemalowań

 

19

Fragment gzymsu architektury ołtarza, ilustrujący występowanie przemalowań na wszystkich elementach ołtarza. Oryginał (wskazany strzałką) jest ciemniejszy i chłodniejszy od przemalowania

 

20

Fragment gzymsu architektury, podczas usuwania przemalowań. Strzałka, umiejscowiona na świadku przemalowania, wskazuje odkryty oryginał

 

21

Świadek odkrytego oryginału (wskazany strzałką) na elementach architektonicznych. Przemalowanie
w stosunku do oryginału ma znacznie bardziej nierównomierną powierzchnię z widocznym duktem pędzla

 

22

Podstawa rzeźby przed usunięciem przemalowań

 

23

Podstawa rzeźby po usunięciu przemalowań. Czarnym konturem zakreślony świadek przemalowania. Odkryty oryginał (dookoła świadka) chłodniejszy w barwie. Dopiero po odsłonięciu oryginału widoczne zniszczenia oryginalnego opracowania-spękania, przetarcia, ubytki polichromii, ubytki drewna